{"id":134,"date":"2016-02-18T11:12:48","date_gmt":"2016-02-18T10:12:48","guid":{"rendered":"http:\/\/projektcydr.pl\/?p=134"},"modified":"2019-03-15T11:27:43","modified_gmt":"2019-03-15T10:27:43","slug":"cukrem-w-sok","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/projektcydr.pl\/blog\/?p=134","title":{"rendered":"Cukrem w sok"},"content":{"rendered":"

Czasem, mimo najszczerszych ch\u0119ci, zdarza si\u0119 – szczeg\u00f3lnie robi\u0105c cydry „z kartonika” – \u017ce sok ma za ma\u0142o cukru i trzeba go troch\u0119<\/em> dos\u0142odzi\u0107. Tylko… no w\u0142a\u015bnie – ile to jest to troch\u0119?<\/p>\n

<\/p>\n

Dos\u0142adzaj\u0105c sok zale\u017cy mi na znajomo\u015bci ostatecznej zawarto\u015bci cukru w litrze, bo to umo\u017cliwia mi oszacowanie zawarto\u015bci alkoholu.<\/p>\n

O ile w \u015bwie\u017cym soku, znaj\u0105c jego SG, zawarto\u015b\u0107 cukru mo\u017cna odczyta\u0107 z tabel, o tyle w przypadku soku dos\u0142adzanego ta metoda przestaje si\u0119 sprawdza\u0107 – w dos\u0142adzanym soku cukr\u00f3w jest wi\u0119cej ni\u017c wynika\u0142oby ze zmierzonego SG, cho\u0107 nie wiadomo ile wi\u0119cej.<\/p>\n

Wszystko da si\u0119 oczywi\u015bcie wyliczy\u0107, z tym \u017ce wa\u017cne jest \u017ceby zmierzy\u0107 SG soku jeszcze przed dos\u0142odzeniem. Pomiar wykonany dopiero po dos\u0142odzeniu jest niewystarczaj\u0105cy.<\/p>\n

S\u0142odzenie cukrem<\/h1>\n

Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce mam litr soku o SG 1,040 (10o<\/sup>Bx, 84,9g cukru) i dosypuj\u0119 do niego 40g cukru. Z pozoru problem mo\u017ce wyda\u0107 si\u0119 banalny – przecie\u017c w efekcie b\u0119dzie 84,9g + 40g = 124,9g cukru, wi\u0119c o czym tu du\u017co m\u00f3wi\u0107? Ot\u00f3\u017c problem polega na tym, \u017ce dodanie cukru spowoduje wzrost obj\u0119to\u015bci, wi\u0119c zamiast oczekiwanego 124,9g\/L dostan\u0119 124,9g\/(L+Vx<\/sub><\/em>). Czyli tak na prawd\u0119 nie wiem ile b\u0119dzie tego cukru w litrze, bo nie znam Vx<\/sub><\/em>. Wymy\u015blenie rozwi\u0105zania zaj\u0119\u0142o mi ca\u0142y wiecz\u00f3r… \ud83d\ude09<\/p>\n

Podejd\u0119 do sprawy tak: za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce znam procent Brixsoku po dos\u0142odzeniu<\/sub><\/em> – to jest prosta relacja mi\u0119dzy masami, b\u0119dzie si\u0119 da\u0142o obliczy\u0107. Znaj\u0105c ten procent Brix mog\u0119 odczyta\u0107 z tabel odpowiadaj\u0105c\u0105 mu warto\u015b\u0107 SGsoku po dos\u0142odzeniu<\/sub><\/em>. Tabele w tym przypadku wci\u0105\u017c dzia\u0142aj\u0105 – obie warto\u015bci zale\u017c\u0105 od ca\u0142kowitej zawarto\u015bci rozpuszczonych substancji, proporcja cukru nie ma znaczenia. Znaj\u0105c ci\u0119\u017car w\u0142a\u015bciwy dos\u0142odzonego soku mog\u0119 obliczy\u0107 jego obj\u0119to\u015b\u0107 przekszta\u0142caj\u0105c wz\u00f3r:<\/p>\n

msoku po dos\u0142odzeniu<\/sub> = <\/em>
\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Vsoku po dos\u0142odzeniu<\/sub> * \u03c1soku po dos\u0142odzeniu<\/sub><\/em>
\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Vsoku po dos\u0142odzeniu<\/sub> * SGsoku po dos\u0142odzeniu<\/sub> * \u03c1w<\/sub><\/em><\/p>\n

gdzie<\/p>\n

msoku po dos\u0142odzeniu<\/sub> = msoku przed dos\u0142odzeniem<\/sub> + mdodanego cukru<\/sub><\/em><\/p>\n

msoku przed dos\u0142odzeniem<\/sub> = Vsoku przed dos\u0142odzeniem<\/sub> * SGsoku przed dos\u0142odzeniem<\/sub>\u00a0* \u03c1w<\/sub><\/em><\/p>\n

a zar\u00f3wno Vsoku przed dos\u0142odzeniem<\/sub><\/em> jak i SGsoku przed dos\u0142odzeniem<\/sub><\/em> znam, bo je zmierzy\u0142em.<\/p>\n

Tak wi\u0119c obj\u0119to\u015b\u0107 soku po dos\u0142odzeniu wyra\u017ca si\u0119 wzorem:<\/p>\n

Vsoku po dos\u0142odzeniu<\/sub> = <\/em>
\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0( Vsoku przed dos\u0142odzeniem<\/sub> * SGsoku przed dos\u0142odzeniem<\/sub> * \u03c1w<\/sub> + mdodanego cukru<\/sub>)<\/em>
\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\/ SGsoku po dos\u0142odzeniu<\/sub> \/ \u03c1w<\/sub><\/em><\/p>\n

A st\u0105d ju\u017c tylko krok do obliczenia zawarto\u015bci cukru w litrze dos\u0142odzonego soku:<\/p>\n

mcukru w soku po dos\u0142odzeniu<\/sub> [g\/L]<\/b> = <\/em>
\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(mcukru w soku przed dos\u0142odzeniem<\/sub> + mdodanego cukru<\/sub>) \/ Vsoku po dos\u0142odzeniu<\/sub><\/em><\/p>\n

gdzie mcukru w soku przed dos\u0142odzeniem<\/sub><\/em> znam, bo znam pocz\u0105tkowe SG i mog\u0119 t\u0105 mas\u0119 odczyta\u0107 z tabel.<\/p>\n

Z tym \u017ce, aha: za\u0142o\u017cy\u0142em \u017ce znam procent Brixsoku po dos\u0142odzeniu<\/sub><\/em> – no to przyda\u0142oby si\u0119 go teraz wyliczy\u0107. Na szcz\u0119\u015bcie to nic trudnego:<\/p>\n

Brixsoku po dos\u0142odzeniu<\/sub> = <\/em>
\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0(mrozpuszczonych substancji w soku przed dos\u0142odzeniem<\/sub> + mdodanego cukru<\/sub>)<\/em>
\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\/ (msoku przed dos\u0142odzeniem<\/sub> + mdodanego cukru<\/sub>) * 100<\/em><\/p>\n

gdzie<\/p>\n

mrozpuszczonych substancji w soku przed dos\u0142odzeniem<\/sub> = <\/em>
\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Brixsoku przed dos\u0142odzeniem<\/sub> * msoku przed dos\u0142odzeniem<\/sub> \/ 100<\/em><\/p>\n

msoku przed dos\u0142odzeniem<\/sub><\/em> ju\u017c mi by\u0142o potrzebne wcze\u015bniej i mam to wyliczone, za\u015b Brixsoku przed dos\u0142odzeniem<\/sub><\/em> odczytuj\u0119 z tabel na podstawie znajomo\u015bci pocz\u0105tkowego SG.<\/p>\n

Super. Dobrze wiedzie\u0107 jak to si\u0119 robi, ale\u00a0chyba przyda\u0142by si\u0119 kalkulator, \u017ceby nie trzeba by\u0142o tego za ka\u017cdym razem r\u0119cznie liczy\u0107. Ale to za moment – zobacz\u0119 jeszcze jak by si\u0119 sprawy mia\u0142y w przypadku s\u0142odzenia miodem (lub syropem).<\/p>\n

S\u0142odzenie miodem<\/h1>\n

Osobi\u015bcie, je\u015bli ju\u017c musz\u0119 s\u0142odzi\u0107 sok, zamiast cukru u\u017cywam miodu. Mi\u00f3d dodaje aromatu, a przy okazji opr\u00f3cz cukru zawiera r\u00f3wnie\u017c inne substancje – dodaj\u0105c mi\u00f3d nie dodaj\u0119 po\u017cywek, a mimo to nigdy nie mam problemu ze startem i przebiegiem fermentacji.<\/p>\n

Obliczenia w przypadku u\u017cycia miodu s\u0105 proste, ale wymagaj\u0105 informacji o u\u017cytym miodzie: konieczna jest znajomo\u015b\u0107 SGmiodu<\/sub><\/em> oraz zawarto\u015bci cukru w 100g miodu.<\/p>\n

SGmiodu<\/sub><\/em> mo\u017cna zmierzy\u0107 u\u017cywaj\u0105c do tego areometru, z tym \u017ce w przypadku miodu m\u00f3wimy o SG rz\u0119du 1,400 wi\u0119c bezpo\u015bredni pomiar w miodzie odpada. Na potrzeby pomiaru mi\u00f3d trzeba rozcie\u0144czy\u0107 wod\u0105 i obliczy\u0107 SGmiodu<\/sub><\/em> na podstawie SGrozcie\u0144czonego\u00a0miodu<\/sub><\/em> ze wzoru:<\/p>\n

SGmiodu<\/sub> = [SGrozcie\u0144czonego\u00a0miodu<\/sub> (Vmiodu<\/sub> + Vwody<\/sub>) – Vwody<\/sub>] \/ Vmiodu<\/sub><\/em><\/p>\n

Z tym \u017ce tutaj pojawia si\u0119 problem z dok\u0142adno\u015bci\u0105 takiego pomiaru, poniewa\u017c przy proporcji 1 cz\u0119\u015b\u0107 miodu na 9 cz\u0119\u015bci wody dostajemy taki wz\u00f3r:<\/p>\n

SGmiodu<\/sub> = 10 * SGrozcie\u0144czonego\u00a0miodu<\/sub> – 9<\/em><\/p>\n

a co za tym idzie je\u015bli machniemy si\u0119 w pomiarze rozcie\u0144czonego miodu o SG 0,001 to b\u0142\u0105d wyniku ko\u0144cowego b\u0119dzie o rz\u0105d wielko\u015bci wi\u0119kszy i wyniesie SG 0,010, a to ju\u017c ca\u0142kiem sporo.<\/p>\n

Alternatywnie mo\u017cna oszacowa\u0107 SGmiodu<\/sub><\/em> pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 wzorem:<\/p>\n

SGmiodu<\/sub> = mmiodu<\/sub> \/ Vmiodu<\/sub> \/ \u03c1w<\/sub><\/em><\/p>\n

gdzie mmiodu<\/sub><\/em> i Vmiodu<\/sub><\/em> musimy zmierzy\u0107. \u017beby pozna\u0107 mas\u0119 najpro\u015bciej jest zwa\u017cy\u0107 s\u0142oik z miodem, nast\u0119pnie przela\u0107 mi\u00f3d do innego pojemnika i zwa\u017cy\u0107 pusty s\u0142oik. \u017beby pozna\u0107 obj\u0119to\u015b\u0107 trzeba dope\u0142ni\u0107 s\u0142oik wod\u0105, odmierzaj\u0105c jej obj\u0119to\u015b\u0107, do poziomu do jakiego wype\u0142nia\u0142 go mi\u00f3d. Przeprowadzaj\u0105c pomiar na du\u017cej obj\u0119to\u015bci miodu, np. na pe\u0142nym s\u0142oiku, otrzymany wynik b\u0119dzie bardzo dok\u0142adny.<\/p>\n

Czas na pr\u00f3b\u0119. Wykona\u0142em pomiar obiema metodami: pierwsz\u0105 uzyska\u0142em ci\u0119\u017car w\u0142a\u015bciwy miodu SG=1,420 za\u015b drug\u0105 SG=1,426 – uwa\u017cam \u017ce jest nie\u017ale :-). Przy okazji: w s\u0142oiku z 1,2kg miodu jest go ~850ml.<\/p>\n

Drug\u0105 z wymaganych danych wej\u015bciowych: zawarto\u015b\u0107 cukru w 100g miodu, trzeba przeczyta\u0107 z etykietki – w przypadku mojego miodu to jest 72g\/100g.<\/p>\n

Jak ju\u017c to wszystko wiemy, pozosta\u0142e obliczenia s\u0105 du\u017co prostsze ni\u017c w przypadku dos\u0142adzania cukrem:<\/p>\n

Vsoku po dos\u0142odzeniu<\/sub> = Vsoku przed dos\u0142odzeniem<\/sub> + Vmiodu<\/sub><\/em><\/p>\n

mcukru w soku po dos\u0142odzeniu<\/sub> [g\/L]<\/strong> =<\/em>
\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (mcukru w soku przed dos\u0142odzeniem<\/sub> + mcukru dodanego w miodzie<\/sub>) \/ Vsoku po dos\u0142odzeniu<\/sub><\/em><\/p>\n

gdzie mcukru dodanego w miodzie<\/sub><\/em> wylicza si\u0119 na podstawie Vmiodu<\/sub>, SGmiodu<\/sub><\/em> i zawarto\u015bci cukru w 100g miodu, za\u015b mcukru w soku przed dos\u0142odzeniem<\/sub> znamy na podstawie pomiaru SG soku przed dos\u0142odzeniem.<\/p>\n

Kalkulator<\/h1>\n

Dobrze to wszystko wiedzie\u0107, ale w praktyce przyda\u0142oby si\u0119 kalkulator, kt\u00f3ry to za mnie szybko policzy.<\/p>\n

(trzy dni p\u00f3\u017aniej…)<\/em><\/p>\n

Poszed\u0142em na ca\u0142o\u015b\u0107. Poni\u017cszy kalkulator pokazuje zawarto\u015bci cukr\u00f3w oraz nie-cukr\u00f3w w naturalnym soku jab\u0142kowym, umo\u017cliwia s\u0142odzenie soku, jak r\u00f3wnie\u017c pokazuje wynikowe zawarto\u015bci substancji, przewidywan\u0105 zawarto\u015b\u0107 alkoholu i prognozowan\u0105 ko\u0144cow\u0105 warto\u015b\u0107 ci\u0119\u017caru w\u0142a\u015bciwego (SG) i Brix. Mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c przerwa\u0107 fermentacj\u0119 i zobaczy\u0107 wyniki przy pozostawionej pewnej ilo\u015bci nieprzerobionego cukru.<\/p>\n

\n\n