{"id":2788,"date":"2019-01-28T10:05:19","date_gmt":"2019-01-28T09:05:19","guid":{"rendered":"http:\/\/projektcydr.pl\/?p=2788"},"modified":"2019-01-30T12:52:25","modified_gmt":"2019-01-30T11:52:25","slug":"zrozumiec-jablka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/projektcydr.pl\/blog\/?p=2788","title":{"rendered":"Zrozumie\u0107 jab\u0142ka, cz.1"},"content":{"rendered":"

Pocz\u0105tkowo mia\u0142em ograniczy\u0107 si\u0119 do dodania, do Kaganka o\u015bwiaty<\/a>, artyku\u0142u o pro-zdrowotnych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach jab\u0142ek, ale temat mnie porwa\u0142 i rzuci\u0142 na sam \u015brodek oceanu polifenoli, sk\u0105d – nawiguj\u0105c od odno\u015bnika do odno\u015bnika – uda\u0142em si\u0119 w dalsz\u0105, pe\u0142n\u0105 przyg\u00f3d podr\u00f3\u017c, daleko poza cydrowy horyzont.<\/p>\n

Jak wiadomo podr\u00f3\u017ce kszta\u0142c\u0105 – i tak, po drodze, dowiedzia\u0142em si\u0119 nieco o pochodzeniu odmian jab\u0142ek, oraz na czym to polega \u017ce niekt\u00f3re z nich s\u0105 uwa\u017cane za \u201ecydrowe\u201d, a przy okazji znalaz\u0142em odpowiedzi na kilka pyta\u0144, kt\u00f3rych wcze\u015bniej nawet nie pomy\u015bla\u0142bym zada\u0107. By\u0142o ciekawie! 😊<\/p>\n

<\/p>\n

Jab\u0142ka s\u0105 dobrem pospolitym \u2013 tak powszechnym i og\u00f3lnodost\u0119pnym, \u017ce ma\u0142o kto zaprz\u0105ta sobie nimi g\u0142ow\u0119 \u2013 po prostu s\u0105.<\/p>\n

Jeszcze kilkana\u015bcie, g\u00f3ra trzydzie\u015bci lat temu, oferta jab\u0142ek w sklepach i na placach by\u0142a wyra\u017anie zwi\u0105zana z kalendarzem \u2013 najsmaczniejsze zawsze by\u0142y w sezonie, pojawia\u0142o si\u0119 du\u017co r\u00f3\u017cnych odmian, wiele z nich jedynie na tydzie\u0144 lub dwa, jak akurat wypada\u0142y zbiory, te kt\u00f3re przechowa\u0142y si\u0119 do wiosny by\u0142y ju\u017c mia\u0142kie i ma\u0142o smaczne, a w lecie bywa\u0142o \u017ce w og\u00f3le znika\u0142y \u2013 tak to przynajmniej zapami\u0119ta\u0142em z dzieci\u0144stwa.<\/p>\n

Teraz jab\u0142ka przechowuje si\u0119 w ch\u0142odniach, w kontrolowanej atmosferze, przez co nawet p\u00f3\u017anym latem w handlu dost\u0119pne s\u0105, wci\u0105\u017c bardzo jadalne, jab\u0142ka z poprzedniego sezonu, podczas gdy ju\u017c pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe. Popularne odmiany mo\u017cna kupi\u0107 przez ca\u0142y rok, bez wyra\u017anie zauwa\u017calnej r\u00f3\u017cnicy w jako\u015bci \u2013 i nawet je\u015bli trudno jest dzi\u015b upolowa\u0107 jedn\u0105 z tak zwanych \u201estarych odmian\u201d, to i tak ka\u017cdy zwykle znajdzie co\u015b dla siebie.<\/p>\n

Chocia\u017c jem jab\u0142ka odk\u0105d pami\u0119tam, dopiero kiedy zacz\u0105\u0142em interesowa\u0107 si\u0119 tematem nieco bardziej, szuka\u0107 odmian o konkretnym zastosowaniu, dotar\u0142o do mnie jak ogromne, ta pozornie \u201edobra zmiana\u201d, wyrz\u0105dzi\u0142a szkody. Mam szczer\u0105 nadziej\u0119, \u017ce wkr\u00f3tce z jab\u0142kami stanie si\u0119 to samo co z piwem, gdzie po okresie zach\u0142y\u015bni\u0119cia si\u0119 globalizacj\u0105, kiedy wszystko ju\u017c smakowa\u0142o tak samo i r\u00f3wnie bezp\u0142ciowo, nast\u0105pi\u0142 masowy oddolny powr\u00f3t to r\u00f3\u017cnorodno\u015bci. Bo naprawd\u0119 jest do czego wraca\u0107!<\/p>\n

Sk\u0105d si\u0119 bior\u0105 jab\u0142ka<\/h1>\n

Mo\u017ce nie tyle sk\u0105d si\u0119 bior\u0105 same jab\u0142ka \u2013 bo to wiadomo, \u017ce: ze sklepu (wersja miejska), albo: z sadu (m\u0105dro\u015b\u0107 ludowa) \u2013 ale sk\u0105d si\u0119 bior\u0105 odmiany<\/u> jab\u0142ek?<\/p>\n

Zacznijmy od uzmys\u0142owienia sobie jednej podstawowej rzeczy, z kt\u00f3rej paradoksalnie ma\u0142o kto zdaje sobie spraw\u0119. Wiadomo, \u017ce z zasadzonej pestki wyro\u015bnie jab\u0142o\u0144 \u2013 tak od zawsze funkcjonuje natura \u2013 ale co to b\u0119dzie za jab\u0142o\u0144, i co najwa\u017cniejsze: jakie b\u0119dzie rodzi\u0142a owoce \u2013 to ju\u017c zupe\u0142nie inna para kaloszy. Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105, z \u017cadnej z uzyskanych z danego drzewa pestek nie wyro\u015bnie dok\u0142adna kopia orygina\u0142u<\/strong>. Owszem, zdarz\u0105 si\u0119 egzemplarze podobne, rodz\u0105ce owoce o zbli\u017conych cechach charakterystycznych – ale b\u0119d\u0105 i takie, kt\u00f3rego swojego pierwowzoru nie b\u0119d\u0105 w og\u00f3le przypomina\u0142y. Zupe\u0142nie jak z dzie\u0107mi 😉<\/p>\n

Pestki zawieraj\u0105 losowy materia\u0142 genetyczny, b\u0119d\u0105cy kombinacj\u0105 cech pochodz\u0105cych od rodzic\u00f3w danego jab\u0142ka, ich przodk\u00f3w i praprzodk\u00f3w. Takich \u201erodzic\u00f3w\u201d, owoce z danego drzewa mog\u0105 mie\u0107 wielu: jednym jest oczywi\u015bcie macierzysta jab\u0142o\u0144 – pozostali to mniej lub bardziej przypadkowi (wci\u0105\u017c m\u00f3wimy tutaj o jab\u0142oniach) dawcy py\u0142ku, kt\u00f3ry na wiosn\u0119 pozap\u0142adnia\u0142 kwiatki. Wiele odmian jab\u0142oni nie mo\u017ce si\u0119 samodzielnie zapyla\u0107, co dodatkowo wymusza wzrost r\u00f3\u017cnorodno\u015bci – ale nawet w odmianach samopylnych, w pestkach do g\u0142osu dochodz\u0105 inne, tymczasowo utajone geny, odziedziczone w spadku po poprzednich pokoleniach.<\/p>\n

Natura bardzo sprytnie to wymy\u015bli\u0142a \u2013 ka\u017cde pokolenie jest nowym eksperymentem, z kt\u00f3rego prze\u017cywaj\u0105 najsilniejsi, dzi\u0119ki czemu z czasem na danym obszarze wykszta\u0142ca si\u0119 dobrze przystosowana populacja o zbli\u017conych cechach kluczowych (np. odporno\u015b\u0107 na warunki atmosferyczne, atrakcyjno\u015b\u0107 kwiat\u00f3w, owoc\u00f3w, etc.). Jednocze\u015bnie, poniek\u0105d na wszelki wypadek, ci\u0105gle rodz\u0105 si\u0119 kompletni odmie\u0144cy \u2013 to jakby warunki si\u0119 radykalnie zmieni\u0142y, lub przy wsp\u00f3\u0142pracy z konsumentami, siewki wyros\u0142y w zupe\u0142nie innym miejscu. Przezorny zawsze ubezpieczony.<\/p>\n

Dzisiejsze jab\u0142onie przyw\u0119drowa\u0142y do nas z Azji. Na podstawie bada\u0144 genetycznych wiadomo, \u017ce jednym z g\u0142\u00f3wnych praprzodk\u00f3w obecnych odmian jest Malus Sieversii<\/em>, dzika jab\u0142o\u0144 rosn\u0105ca na g\u00f3rzystych rejonach Kazachstanu. Na podb\u00f3j \u015bwiata ruszy\u0142a stosunkowo niedawno (raptem kilka tysi\u0119cy lat temu 😉). Przyj\u0119\u0142o si\u0119 uwa\u017ca\u0107, \u017ce sta\u0142o si\u0119 to za spraw\u0105 podr\u00f3\u017cuj\u0105cych Szlakiem Jedwabnym kupc\u00f3w, kt\u00f3rzy zabieraj\u0105c na drog\u0119 co smaczniejsze okazy, nie\u015bwiadomie rozsiewali nasiona wzd\u0142u\u017c trakt\u00f3w, coraz dalej i dalej, a\u017c w ko\u0144cu \u2013 wiele wiele pokole\u0144 p\u00f3\u017aniej, krzy\u017cuj\u0105c si\u0119 przy tym z napotkanymi po drodze innymi dzikimi odmianami \u2013 ich potomkowie zawitali na po\u0142udnie Europy, sk\u0105d kontynuowali dalsz\u0105 ekspansj\u0119 na p\u00f3\u0142noc, podbijaj\u0105c serca i \u017co\u0142\u0105dki ludzi.<\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce z powodzeniem mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce pocz\u0105tkowo ka\u017cda jab\u0142o\u0144 by\u0142a inna, a r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 owoc\u00f3w ogromna. Te\u017c \u201emodel konsumpcji\u201d by\u0142 zapewne nieco r\u00f3\u017cny od dzisiejszego \u2013 ludzie nie wybierali tego co im bardziej pasowa\u0142o, tylko uczyli si\u0119 jak najlepiej wykorzysta\u0107 to co akurat by\u0142o dost\u0119pne. By\u0107 mo\u017ce owoce rosn\u0105cej niedaleko okaza\u0142ej jab\u0142oni nie nadawa\u0142y si\u0119 do bezpo\u015bredniej konsumpcji \u2013 ale za to wy\u015bmienicie nadawa\u0142y si\u0119 do pieczenia; te przydro\u017cne by\u0142y doskona\u0142ym dodatkiem do kiszenia; a te gorzkie spod lasu w\u0142a\u015bciwie do niczego si\u0119 na nadawa\u0142y \u2013 no, chyba \u017ce na jab\u0142ecznik 😉. By\u0107 mo\u017ce znalezione przypadkiem m\u0142ode drzewka, kt\u00f3rych owoce by\u0142y wyj\u0105tkowo smaczne, przesadzano bli\u017cej domostw, ale nikt nie przejmowa\u0142 si\u0119 zachowaniem ci\u0105g\u0142o\u015bci konkretnej odmiany: drzewa ros\u0142y, starza\u0142y si\u0119, pada\u0142y \u2013 w ich miejscu wyrasta\u0142y nowe, w najlepszym przypadku siewki poprzednika.<\/p>\n

Z czasem, w wyniku wspomaganej przez cz\u0142owieka selekcji, zacz\u0119\u0142y wyodr\u0119bnia\u0107 si\u0119 odmiany o szczeg\u00f3lnie atrakcyjnych dla danego zastosowania owocach. Poniewa\u017c mobilno\u015b\u0107 ludzi wci\u0105\u017c by\u0142a niewielka, zasi\u0119g tych odmian pozostawa\u0142 lokalny, staj\u0105c si\u0119 z czasem typow\u0105 dla danego regionu odmian\u0105. I tak niekt\u00f3re regiony zacz\u0119\u0142y s\u0142yn\u0105\u0107 z wy\u015bmienitych jab\u0142ek do jedzenia, za\u015b inne \u2013 maj\u0105c nieco inne priorytety \u2013 wyspecjalizowa\u0142y si\u0119 w odmianach doskona\u0142ych na cydr.<\/p>\n

Zdarza\u0142y si\u0119 oczywi\u015bcie transfery mi\u0119dzy regionami. W ten spos\u00f3b trafi\u0142o do Polski wiele zagranicznych odmian \u2013 nierzadko pod nowymi lub przekr\u0119conymi nazwami. Jedni wie\u017ali do nowego domu smak dzieci\u0144stwa, dla innych przywieziona z Francyi sadzonka mia\u0142a by\u0107 podkre\u015bleniem presti\u017cu i sta\u0107 si\u0119 do\u017cywotnim obiektem zazdro\u015bci s\u0105siada. I te\u017c nieraz taka pojedyncza nowa jab\u0142o\u0144 z czasem przeradza\u0142a si\u0119 w typow\u0105 dla nowego regionu odmian\u0119.<\/p>\n

Niby tak\u0105 sam\u0105, ale jednak inn\u0105 \u2013 bo oczywi\u015bcie, \u017ce ludzie ju\u017c wtedy bardzo dobrze wiedzieli, \u017ce chc\u0105c rozmno\u017cy\u0107 drzewko konkretnej odmiany, nowych sadzonek nie sadzi si\u0119 z pestek, tylko szczepi.<\/strong> Tylko w ten spos\u00f3b powstaj\u0105 dok\u0142adne \u201egenetyczne klony\u201d oryginalnego drzewka (od miejsca szczepienia w g\u00f3r\u0119), a dodatkowym atutem jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyboru \u201epodk\u0142adki\u201d, czyli systemu korzeniowego, jaki b\u0119dzie zasila\u0142 nowe drzewko \u2013 dzi\u0119ki czemu mo\u017cna kontrolowa\u0107 jakie du\u017ce docelowo uro\u015bnie oraz, po\u015brednio, jak szybko wejdzie w faz\u0119 owocowania (mniejsze drzewka rodz\u0105 wcze\u015bniej). Niemniej jednak nowe warunki lokalizacyjne \u2013 inna ziemia, temperatura, nas\u0142onecznienie \u2013 powodowa\u0142y \u017ce drzewka dawa\u0142y nieco inne owoce ni\u017c tam sk\u0105d przyby\u0142y; st\u0105d te\u017c nieraz odmiany dostawa\u0142y \u201eprzydomek\u201d nawi\u0105zuj\u0105cy do konkretnego miejsca czy obszaru. R\u00f3wnie\u017c, poniewa\u017c oczywi\u015bcie du\u017co drzewek wyrasta\u0142o z przypadkowo rzuconych pestek, a nikt nie przejmowa\u0142 si\u0119 zachowaniem czysto\u015bci odmiany, z czasem trudno by\u0142o stwierdzi\u0107 kt\u00f3re spo\u015br\u00f3d w sumie podobnych drzew pochodzi w prostej linii od orygina\u0142u. Zreszt\u0105, jakie to mia\u0142o znaczenie.<\/p>\n

Taka kolorowa, r\u00f3\u017cnorodna, ale do\u015b\u0107 stabilna sytuacja na jab\u0142kowej scenie trwa\u0142a praktycznie do XIXw., kiedy to na szersz\u0105 skal\u0119 zacz\u0119\u0142y rozwija\u0107 si\u0119 praktyki sadownicze, szk\u00f3\u0142ki i hodowle konkretnych odmian. Zacz\u0119to dba\u0107 o zachowanie ci\u0105g\u0142o\u015bci. Historia znanych dzisiaj odmian si\u0119ga w\u0142a\u015bnie tego okresu \u2013 ich poprzednicy zgin\u0119li pod toporem dziej\u00f3w, w najlepszym wypadku zachowa\u0142y si\u0119 o nich wzmianki w starych ksi\u0105\u017ckach.<\/p>\n

O ile Europa skupi\u0142a si\u0119 na odkrywaniu na nowo istniej\u0105cych odmian, o tyle Ameryka sta\u0142a si\u0119 swoistym jab\u0142kowym poligonem do\u015bwiadczalnym, i w efekcie to tam narodzi\u0142o si\u0119 wiele spo\u015br\u00f3d dzi\u015b znanych nam jab\u0142ek. Przybyli z Europy osadnicy szybko skonstatowali \u017ce lokalne owoce do niczego si\u0119 nie nadaj\u0105, wi\u0119c na masow\u0105 skal\u0119 zacz\u0119li wysiewa\u0107 przywiezione z Europy pestki. Podobno by\u0142o w og\u00f3le takie prawo, \u017ce ka\u017cdy osadnik ma w pierwszym roku zasadzi\u0107 50 jab\u0142oni. To w\u0142a\u015bnie po\u015br\u00f3d tych przypadkowo zasadnych drzewek znaleziono takie sztandarowe odmiany jak McIntosh (Kanada 1796) czy Golden Delicious (USA 1890) !<\/p>\n

Coraz bardziej \u015bwiadomie eksperymentowano te\u017c z nowymi odmianami. Wysiewano pestki z konkretnych jab\u0142ek, w nadziei \u017ce kt\u00f3re\u015b z tak powsta\u0142ych drzewek da owoce lepsze od orygina\u0142u. Pr\u00f3bowano te\u017c krzy\u017cowania odmian, np. zapylaj\u0105c kwiatki jab\u0142onki o smacznych owocach, py\u0142kiem jab\u0142onki o owocach \u0142adnych \u2013 w nadziei na uzyskanie odmiany posiadaj\u0105cej obie te cechy. Praca \u017cmudna, trwaj\u0105ca nierzadko dziesi\u0105tki lat, ale przynosi\u0142a efekty \u2013 w ten spos\u00f3b narodzi\u0142y si\u0119 np. takie odmiany jak Bankroft (Kanada 1850), Cortland (USA 1898) czy Lobo (Kanada 1900); wszystkie trzy na bazie McIntosh\u2019a.<\/p>\n

Niestety z czasem, ta pocz\u0105tkowo ukierunkowana na jako\u015b\u0107 owocu r\u0119cznie sterowana ewolucja, zacz\u0119\u0142a skr\u0119ca\u0107 w nieco innym kierunku. Troch\u0119 z winy samych jab\u0142ek, bo cho\u0107 dawa\u0142y smaczne owoce, to te\u017c k\u0142opot\u00f3w by\u0142o z nimi co niemiara. Rosn\u0105cy w liczb\u0119 komercyjni sadownicy w nowych odmianach szukali czego\u015b innego<\/strong> ni\u017c dalszej poprawy walor\u00f3w smakowych \u2013 potrzebowali rozwi\u0105za\u0144 dla bardzo konkretnych praktycznych problem\u00f3w. Jak nie wiadomo o co chodzi, to chodzi o pieni\u0105dze.<\/p>\n

Wiele drzew tych \u201estarych\u201d odmian wykazywa\u0142o silne sk\u0142onno\u015bci do owocowania co drugi rok<\/strong> \u2013 i to nie ka\u017cde drzewo sobie, tylko wszystkie sady na danym obszarze w jednym roku dawa\u0142y tony jab\u0142ek, a w drugim zgodnie odpoczywa\u0142y. Do tego podatno\u015b\u0107 na choroby<\/strong> i szkodniki: dop\u00f3ki drzewa ros\u0142y w miar\u0119 daleko od siebie, same odleg\u0142o\u015bci stanowi\u0142y naturaln\u0105 barier\u0119 ochronn\u0105, a odporno\u015b\u0107 konkretnej odmiany nie mia\u0142a wi\u0119kszego znaczenia – co innego w g\u0119stych nasadzeniach, na dodatek sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 z drzew tej samej odmiany. R\u00f3wnie\u017c kwestia wra\u017cliwo\u015bci na uszkodzenia mechaniczne \u2013 co komu po wy\u015bmienitych jab\u0142kach, skoro \u017ale znosz\u0105 transport<\/strong> i zaraz s\u0105 ca\u0142e posiniaczone. Trudno te\u017c poradzi\u0107 sobie z du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 jab\u0142ek, je\u015bli nie da si\u0119 ich wystarczaj\u0105co d\u0142ugo przechowa\u0107<\/strong>, bo szybko zaczynaj\u0105 si\u0119 psu\u0107.<\/p>\n

A je\u015bli uda\u0142o by si\u0119 rozwi\u0105za\u0107 te problemy, to korzystnie by\u0142oby przy okazji jak najlepiej wpasowa\u0107 si\u0119 w gusta masowego konsumenta<\/strong>: \u0142adna g\u0142adka b\u0142yszcz\u0105ca sk\u00f3rka, mi\u0105\u017csz kt\u00f3ry nie br\u0105zowieje<\/strong> po przekrojeniu, jak najbardziej umiarkowany smak<\/strong> \u2013 nie za s\u0142odkie, nie zbyt kwa\u015bne, i absolutnie \u017cadnej cierpko\u015bci czy goryczki!<\/strong> Tak, to powinna si\u0119 dobrze sprzeda\u0107…<\/p>\n

I tak, w efekcie mozolnych, wieloletnich program\u00f3w badawczych, polegaj\u0105cych na krzy\u017cowaniu ze sob\u0105 r\u00f3\u017cnych sprawdzonych odmian, co jaki\u015b czas pojawiaj\u0105 si\u0119 takie nowe super-jab\u0142ka, jak na przyk\u0142ad: Jonagold (USA 1943), Rubin (Czechy 1960), Gala (Nowa Zelandia 1962) czy Ligol<\/strong> (Polska 1972).<\/p>\n

Stworzone z my\u015bl\u0105 o hodowcach, nowe odmiany szybko zdominowa\u0142y rynek. Mo\u017cna by powiedzie\u0107 \u2013 w czym problem? Troch\u0119 inne, ale przecie\u017c wci\u0105\u017c jab\u0142ka \u2013 s\u0105 i takie s\u0142odkie, i bardziej kwa\u015bne, zielone, czerwone… Tylko \u017ce ta r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 jest pozorna!<\/strong> Owszem jest kilka nieco odmiennych \u201ekategorii\u201d\u00a0\u2013 ludzie lubi\u0105 mie\u0107 poczucie wyboru \u2013 ale r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy tymi kategoriami s\u0105, jak na dawne standardy, bardzo niewielkie, a ju\u017c w obr\u0119bie danej grupy jab\u0142ka s\u0105 praktycznie nie do odr\u00f3\u017cnienia.<\/p>\n

Smutna prawda jest taka, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 produkowanych obecnie na \u015bwiecie jab\u0142ek powsta\u0142a w wyniku krzy\u017cowania dok\u0142adnie tych samych kilku odmian!<\/strong> Przyk\u0142adowo: te cztery nowe odmiany wspomniane powy\u017cej \u2013 one wszystkie s\u0105 bezpo\u015brednimi potomkami Golden Delicious’a! Nie wiem na czym polega fenomen „Delicjusza”, osobi\u015bcie go nie lubi\u0119, ale lista odmian zrobionych na jego bazie jest pora\u017caj\u0105ca…<\/p>\n

Podejrzewam, \u017ce taka sytuacja ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w ogromnych nak\u0142adach finansowych, koniecznych do przeprowadzenia takiego programu ukierunkowanego na opracowanie nowej odmiany, i spodziewanych korzy\u015bciach zale\u017cnych od skali sukcesu (odmiany si\u0119 patentuje!) – po prostu bezpieczniej jest oprze\u0107 badania na popularnych, sprawdzonych jab\u0142kach, ni\u017c ryzykowa\u0107 niewpasowanie si\u0119 w masowe gusta. I tak na przyk\u0142ad nowe polskie jab\u0142ko: Chopin, kt\u00f3re je\u015bli wierzy\u0107 mediom rozpocz\u0119\u0142o ju\u017c marsz na podb\u00f3j rynku, powsta\u0142o z po\u0142\u0105czenia… Granny Smith, z jak\u0105\u015b specjaln\u0105 parcho-odporn\u0105 odmian\u0105!<\/p>\n

Co ciekawe, Granny Smith \u2013 to charakterystycznie zielone, wygl\u0105daj\u0105ce zawsze tak samo jab\u0142uszko, kt\u00f3re ca\u0142e \u017cycie uwa\u017ca\u0142em za jaki\u015b wyj\u0105tkowo sztuczny produkt \u2013 okazuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c by\u0107 siewk\u0105, znalezion\u0105 w po\u0142owie XIX wieku w… Australii! Nota bene na farmie pani Smith 😊<\/p>\n

Do tego dochodz\u0105 sporty<\/strong>, czyli naturalnie wyst\u0119puj\u0105ce w przyrodzie mutacje genetyczne<\/strong>. Zdarza si\u0119, \u017ce niekt\u00f3re z drzew w sadzie, lub ich fragmenty, zaczynaj\u0105 zachowywa\u0107 si\u0119 nieco inaczej i na przyk\u0142ad rodz\u0105 troch\u0119 inne owoce. Takie zjawisko wbrew pozorom nie nale\u017cy do rzadko\u015bci i bardzo du\u017co odmian powsta\u0142o w\u0142a\u015bnie z rozmno\u017cenia szczepek pobranych ze zmutowanych ga\u0142\u0119zi! Przyk\u0142adem jest cho\u0107by lubiany przeze mnie Prince (Jonaprince), kt\u00f3ry jest sportem wspomnianego wcze\u015bniej Jonagold’a – potomka Golden Delicious’a.<\/p>\n

Tym samym, z ca\u0142ego ogromnie bogatego dziedzictwa, poruszamy si\u0119 obecnie w zamkni\u0119tym kr\u0119gu ma\u0142ego wycinka materia\u0142u genetycznego jab\u0142ek<\/strong>, pozwalaj\u0105c by reszta powoli odchodzi\u0142a w niepami\u0119\u0107.<\/p>\n

Co si\u0119 sta\u0142o ze starymi odmianami? Nie wiem jak w innych krajach, ale w Polsce mieli\u015bmy troch\u0119 pecha. Raz \u017ce na pocz\u0105tku XXw. wojny przyczyni\u0142y si\u0119 zniszczenia wielu sad\u00f3w, zniszczenia nieraz bezpowrotnego, przez co przerwana zosta\u0142a ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 hodowli wielu odmian. Potem, gdy bran\u017ca zacz\u0119\u0142a si\u0119 wreszcie odradza\u0107, pewnej zimy w latach 60-tych siarczyste mrozy dokona\u0142y ponownie fatalnych zniszcze\u0144. Zbieg\u0142o si\u0119 to w czasie ze wzrostem popularno\u015bci nowych odmian, wi\u0119c miejsce starych nasadze\u0144 zaj\u0119\u0142y ju\u017c nowe. Te kt\u00f3re przetrwa\u0142y, pad\u0142y ofiar\u0105 kolejnej fali mroz\u00f3w, tym razem w latach 80-tych \u2013 co z kolei umo\u017cliwi\u0142o wprowadzenie na szerok\u0105 skal\u0119 nowych technik sadowniczych, czyli g\u0119stych nasad kar\u0142owatych drzewek, kt\u00f3re raz \u017ce potrafi\u0105 da\u0107 plony ju\u017c po dw\u00f3ch latach a nie pi\u0119tnastu, a dodatkowo daj\u0105 wielokrotnie wi\u0119kszy plon na hektar.<\/p>\n

Tym samym masa krytyczna zosta\u0142a przekroczona. Czasem, jad\u0105c na plac gdzie zje\u017cd\u017caj\u0105 si\u0119 sadownicy z r\u00f3\u017cnych okolic Krakowa, pytam o tak\u0105 czy inn\u0105 star\u0105 odmian\u0119. Odpowied\u017a zwykle jest taka sama: panie, tego ju\u017c nikt nie hoduje! Raz jeden zdarzy\u0142 si\u0119 tylko kto\u015b, kto po chwili wahania doda\u0142: jak pan bardzo chcesz, to przyjed\u017a pan za tydzie\u0144, to przywioz\u0119 dwie skrzynki, bo mam takie drzewo przy domu…<\/p>\n

Skoro nikt nie hoduje starych jab\u0142ek komercyjnie, to czy mamy jaki\u015b oficjalny krajowy rejestr\/bank tych odmian? Na ch\u0142opski rozum powinni\u015bmy, bo by\u0142o nie by\u0142o te jab\u0142ka \u2013 Koksy, Kosztele, Kronselskie, Landsberskie, Tit\u00f3wki, Malin\u00f3wki, Grafsztynki i wiele wiele innych \u2013 s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 naszego dziedzictwa i \u201ekto\u015b\u201d powinien trzyma\u0107 nad tym piecz\u0119. Drzewa maj\u0105 sko\u0144czony czas \u017cycia \u2013 jak si\u0119 w por\u0119 nie zainteresujemy, to te odmiany przepadn\u0105 bezpowrotnie. Obecnie inicjatywa zdaje si\u0119 skupia\u0107 w r\u0119kach kilku pasjonat\u00f3w-aktywist\u00f3w, kt\u00f3rzy je\u017cd\u017c\u0105 po Polsce szukaj\u0105c starych jab\u0142oni, wypytuj\u0105 o dawno zapomniane nazwy, zabieraj\u0105 szczepki… Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie \u017ce s\u0105 tacy ludzie, bo dzi\u0119ki nim b\u0119dzie do czego wraca\u0107!<\/p>\n

Po tym wszystkim co sobie tutaj przemy\u015bla\u0142em, dochodz\u0119 do wniosku \u017ce m\u0119\u017cczyzna powinien w \u017cyciu nie tyle zasadzi\u0107 jakie\u015b drzewo (zbudowa\u0107 dom i te sprawy), ale konkretnie: powinien zasadzi\u0107 jab\u0142o\u0144, oczywi\u015bcie starej odmiany. Patrz\u0105c z tej perspektywy, to musz\u0119 przyzna\u0107 \u017ce kawa\u0142 ch\u0142opa ze mnie, bo mniej lub bardziej \u015bwiadomie, ale do zasadzenia kilku takich drzewek ju\u017c r\u0119k\u0119 przy\u0142o\u017cy\u0142em 😉.<\/p>\n

Ale dobrze \u2013 \u017ceby nie wysz\u0142o z tego sentymentalne gl\u0119dzenie, bo to nie w moim stylu \u2013 fakty s\u0105 takie, \u017ce te nowe odmiany jab\u0142ek s\u0105 nie tylko mniej r\u00f3\u017cnorodne, ale s\u0105 r\u00f3wnie\u017c mniej zdrowe<\/strong> od swoich poprzednik\u00f3w. I mam na to papiery! 😉<\/p>\n

Ale o tym b\u0119dzie ju\u017c w kolejnym wpisie!<\/p>\n

Tymczasem, je\u015bli temat starych odmian kogo\u015b zainteresowa\u0142, polecam kilka artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re wrzuci\u0142em na forum, link<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pocz\u0105tkowo mia\u0142em ograniczy\u0107 si\u0119 do dodania, do Kaganka o\u015bwiaty, artyku\u0142u o pro-zdrowotnych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach jab\u0142ek, ale temat mnie porwa\u0142 i rzuci\u0142 na sam \u015brodek oceanu polifenoli, sk\u0105d – nawiguj\u0105c od odno\u015bnika do odno\u015bnika – uda\u0142em si\u0119 w dalsz\u0105, pe\u0142n\u0105 przyg\u00f3d podr\u00f3\u017c, … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-2788","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-teoria"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/projektcydr.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2788","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/projektcydr.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/projektcydr.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/projektcydr.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/projektcydr.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2788"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/projektcydr.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2788\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2815,"href":"https:\/\/projektcydr.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2788\/revisions\/2815"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/projektcydr.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2788"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/projektcydr.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2788"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/projektcydr.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2788"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}