{"id":2831,"date":"2019-02-03T21:06:49","date_gmt":"2019-02-03T20:06:49","guid":{"rendered":"http:\/\/projektcydr.pl\/?p=2831"},"modified":"2019-02-05T06:48:26","modified_gmt":"2019-02-05T05:48:26","slug":"zrozumiec-jablka-cz-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/projektcydr.pl\/blog\/?p=2831","title":{"rendered":"Zrozumie\u0107 jab\u0142ka, cz.2"},"content":{"rendered":"

Kontynuuj\u0105c rozpocz\u0119t\u0105 w poprzedniej cz\u0119\u015bci<\/a> podr\u00f3\u017c, nadesz\u0142a pora \u017ceby wspomnie\u0107 o zapowiadanych we wst\u0119pie polifenolach \u2013 kt\u00f3re opr\u00f3cz tego \u017ce zdrowe, stoj\u0105 r\u00f3wnie\u017c za tym \u017ce niekt\u00f3re odmiany jab\u0142ek okre\u015blane s\u0105 w\u0142a\u015bnie mianem \u201ecydrowych\u201d.<\/p>\n

<\/p>\n

Pro-zdrowotne w\u0142a\u015bciwo\u015bci jab\u0142ek<\/h1>\n

Jest takie stare angielskie powiedzenie: \u201eAn apple a day keeps the doctor away\u201d<\/em>, co w lu\u017anym prze\u0142o\u017ceniu na nasze brzmi: \u201eBy nie czeka\u0107 do doktora, jab\u0142ka co dzie\u0144 zjedz p\u00f3\u0142tora (albo przynajmniej jedno)\u201d<\/em>. I jak to cz\u0119sto z m\u0105dro\u015bciami ludowymi bywa, jest w tym zaskakuj\u0105co du\u017co prawdy.<\/p>\n

Na czym polega wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 jab\u0142ek? Powszechnie przyj\u0119\u0142o si\u0119 uwa\u017ca\u0107, \u017ce jab\u0142ka s\u0105 zdrowe bo zawieraj\u0105 witaminy, a w szczeg\u00f3lno\u015bci witamin\u0119 C. Owszem, witamina C jest w jab\u0142kach obecna, ale jej ilo\u015b\u0107 jest stosunkowo niewielka: 100g owoc\u00f3w zawiera jej raptem oko\u0142o 5mg, podczas gdy dawka zawarta w takiej zwyk\u0142ej tabletce jest kilkadziesi\u0105t czy nawet kilkaset razy wi\u0119ksza; innych witamin jest jeszcze mniej. Nieco lepiej wygl\u0105da sprawa minera\u0142\u00f3w, a konkretnie potasu \u2013 bo jego ilo\u015b\u0107 w jab\u0142kach jest ca\u0142kiem konkretna i wynosi ponad 100mg\/100g; opr\u00f3cz czego jest jeszcze nieco wapnia, no i mamy oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c cenny naturalny b\u0142onnik. Ale to samo mo\u017cna przecie\u017c powiedzie\u0107 o wielu innych owocach. To co sprawia, \u017ce jab\u0142ka na tle innych owoc\u00f3w s\u0105 wyj\u0105tkowo zdrowe, to ich du\u017ca zawarto\u015b\u0107 polifenoli.<\/strong><\/p>\n

Odk\u0105d zdano sobie spraw\u0119 z ich pro-zdrowotnych w\u0142a\u015bciwo\u015bci, polifenole nieustannie znajduj\u0105 si\u0119 w centrum zainteresowania i wiele bada\u0144 ukierunkowanych jest na coraz lepsze poznawanie mechanizm\u00f3w ich dzia\u0142ania oraz korzy\u015bci p\u0142yn\u0105cych ze stosowania bogatej w te zwi\u0105zki diety.<\/p>\n

Cech\u0105 polifenoli kt\u00f3rej przypisuje si\u0119 najwi\u0119ksze znaczenie, jest ich silne dzia\u0142anie przeciwutleniaj\u0105ce – tym samym wspieraj\u0105 naturalne systemy obronne organizmu w walce z wolnymi rodnikami. Wyniki szeregu d\u0142ugoletnich bada\u0144 epidemiologicznych, przeprowadzanych w r\u00f3\u017cnych krajach, na populacjach licz\u0105cych tysi\u0105ce os\u00f3b, jednoznacznie koreluj\u0105 diet\u0119 bogat\u0105 konkretnie w jab\u0142ka<\/strong> z dwuliczbowym (liczonym w procentach) spadkiem ryzyka zachorowa\u0144<\/strong> na raka (w szczeg\u00f3lno\u015bci p\u0142uc i w\u0105troby), chorob\u0119 wie\u0144cow\u0105, astm\u0119 i cukrzyc\u0119 typu II, jak r\u00f3wnie\u017c ze zmniejszeniem poziomu cholesterolu. Ta ostatnia w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 nie jest przypisywana wy\u0142\u0105cznie polifenolom, a ich wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aniu z b\u0142onnikiem.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie jab\u0142ka nie s\u0105 jedynym naturalnym \u017ar\u00f3d\u0142em polifenoli, ale ich fenomen polega na tym, \u017ce po pierwsze zawieraj\u0105 tych zwi\u0105zk\u00f3w wi\u0119cej od innych owoc\u00f3w (ust\u0119puj\u0105 na tym polu bodaj\u017ce jedynie \u017curawinie), a dwa \u017ce zwykle zjada si\u0119 ich wagowo ca\u0142kiem sporo \u2013 niepozorne ma\u0142e jab\u0142ko wa\u017cy 150g i w\u0142\u0105czenie jednego, czy nawet kilku, do dziennej diety nie wymaga \u017cadnego po\u015bwi\u0119cenia, \u0142atwo przechodz\u0105c w nawyk – podczas gdy regularne zjadanie analogicznych ilo\u015bci \u017curawiny, czy chocia\u017cby r\u00f3wnie korzystnej dla zdrowia cebuli, wymaga\u0142oby ju\u017c pewnego samozaparcia 😊<\/p>\n

Polifenole w jab\u0142kach<\/h1>\n

Zawarto\u015b\u0107 polifenoli w jab\u0142kach zale\u017cy od wielu czynnik\u00f3w, z czego \u2013 jak \u0142atwo si\u0119 domy\u015bli\u0107 \u2013 du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywa oczywi\u015bcie sama odmiana. Jako \u017ce polifenole bior\u0105 udzia\u0142 w procesach br\u0105zowania, jak r\u00f3wnie\u017c s\u0105 bezpo\u015brednio odpowiedzialne za uczucie \u015bci\u0105gania w ustach czy gorzki posmak \u2013 ich zawarto\u015b\u0107 w nowych odmianach<\/strong>, kt\u00f3re by\u0142y wybierane w\u0142a\u015bnie pod k\u0105tem eliminacji tych niepo\u017c\u0105danych przez konsument\u00f3w w\u0142a\u015bciwo\u015bci, jest \u2013 mo\u017cna \u015bmia\u0142o powiedzie\u0107 \u2013 znacznie mniejsza<\/strong>.<\/p>\n

Naturalnie pojawia si\u0119 w tej chwili refleksja: czy nowe jab\u0142ka w og\u00f3le polifenole zawieraj\u0105, i czy \u2013 patrz\u0105c przez pryzmat pro-zdrowotnych w\u0142a\u015bciwo\u015bci \u2013 w og\u00f3le jest sens te odmiany je\u015b\u0107? Na szcz\u0119\u015bcie nie jest a\u017c tak \u017ale (chocia\u017c dobrze te\u017c nie jest) 😊. Jedno z bada\u0144, na kt\u00f3re trafi\u0142em, ukierunkowane konkretnie na por\u00f3wnanie pomi\u0119dzy kilkoma popularnymi nowymi, oraz wci\u0105\u017c dost\u0119pnymi starszymi odmianami, wykaza\u0142o \u017ce te nowe odmiany zawieraj\u0105 \u015brednio 20-30% mniej polifenoli<\/strong>, co przek\u0142ada si\u0119 na analogicznie mniejsz\u0105 zdolno\u015b\u0107 przeciwdzia\u0142ania utlenianiu.<\/p>\n

St\u0105d te\u017c, w cytowanym na pocz\u0105tku przys\u0142owiu, przewrotnie zwi\u0119kszy\u0142em rekomendowane obecnie dzienne spo\u017cycie 😉. Cho\u0107 autorzy badania podeszli do sprawy inaczej i w podsumowaniu rekomenduj\u0105, \u017ce ze wzgl\u0119du na lepsze w\u0142a\u015bciwo\u015bci pro-zdrowotne, nale\u017cy w\u0142\u0105czy\u0107 do diety w\u0142a\u015bnie starsze odmiany!<\/p>\n

I przede wszystkim \u2013 jab\u0142ka nale\u017cy je\u015b\u0107 ze sk\u00f3rk\u0105<\/strong>, bo polifenoli jest tam kilkakrotnie razy wi\u0119cej ni\u017c w samym mi\u0105\u017cszu! Warto r\u00f3wnie\u017c wiedzie\u0107, \u017ce podczas wyciskania soku wi\u0119kszo\u015b\u0107 polifenoli pozostaje w miazdze i, w por\u00f3wnaniu z jab\u0142kami, m\u0119tny sok<\/strong> zawiera ich jedynie 10%<\/strong>, za\u015b klarowany<\/strong> ju\u017c tylko 3%<\/strong>. Przy czym ju\u017c na przyk\u0142ad pasteryzacja nie ma na ich zawarto\u015b\u0107 dalszego wp\u0142ywu.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie, to by\u0142oby zbyt proste gdyby da\u0142o si\u0119 zrobi\u0107 uniwersalny ranking odmian jab\u0142ek, zaczynaj\u0105c od najzdrowszych. Problem polega na tym, \u017ce co badanie to nieco inny wynik. Bierze si\u0119 to poniek\u0105d st\u0105d, \u017ce na zawarto\u015b\u0107 polifenoli w jab\u0142kach, opr\u00f3cz samej odmiany, wp\u0142yw ma r\u00f3wnie\u017c szereg innych czynnik\u00f3w. Do sprzyjaj\u0105cych nale\u017cy nas\u0142onecznienie \u2013 co ciekawe r\u00f3\u017cnice potrafi\u0105 wyst\u0105pi\u0107 nawet w obr\u0119bie jednego drzewa, w zale\u017cno\u015bci od stopnia nas\u0142onecznienia r\u00f3\u017cnych fragment\u00f3w korony. R\u00f3wnie\u017c wiele zale\u017cy od dojrza\u0142o\u015bci, i czy t\u0119 dojrza\u0142o\u015b\u0107 jab\u0142ko osi\u0105gn\u0119\u0142o na drzewie (lepiej), czy ju\u017c w przechowalni. Natomiast obfite nawo\u017cenie, jak r\u00f3wnie\u017c stosowanie \u015brodk\u00f3w ochronnych, maj\u0105 w tym wzgl\u0119dzie dzia\u0142anie niekorzystne \u2013 a to dlatego, \u017ce rol\u0105 jak\u0105 polifenole pe\u0142ni\u0105 w owocach (z punktu widzenia konsumenta obserwujemy jedynie uboczne skutki ich obecno\u015bci) jest mi\u0119dzy innymi ochrona przed zagro\u017ceniami: maj\u0105 np. dzia\u0142anie grzybob\u00f3jcze, odstraszaj\u0105\/zniech\u0119caj\u0105 szkodniki, a ich produkcja ro\u015bnie w odpowiedzi na stres.<\/p>\n

Tak wi\u0119c, nawet w obr\u0119bie tej samej odmiany mo\u017cna spodziewa\u0107 si\u0119 r\u00f3\u017cnic: w zale\u017cno\u015bci od stanowiska na kt\u00f3rym ro\u015bnie dane drzewo, stosowanych praktyk sadowniczych, jak r\u00f3wnie\u017c konkretnego sezonu \u2013 bo przecie\u017c warunki pogodowe co roku s\u0105 inne (robi\u0105c nieco dalsz\u0105 analogi\u0119: sk\u0105d\u015b si\u0119 to bierze, \u017ce niekt\u00f3re roczniki win s\u0105 zdecydowanie bardziej cenione). A poniewa\u017c \u2013 jak wspomina\u0142em w poprzedniej cz\u0119\u015bci \u2013 obecnie wszystkie jab\u0142ka s\u0105 do siebie zasadniczo bardzo podobne, te r\u00f3\u017cnice sprawiaj\u0105, \u017ce nie spos\u00f3b u\u0142o\u017cy\u0107 odmiany w jakiej\u015b ustalonej kolejno\u015bci.<\/p>\n

Niemniej jednak s\u0105 pewne wyra\u017ane trendy \u2013 i tak na przyk\u0142ad na szarym ko\u0144cu polifenolowej stawki plasuj\u0105 si\u0119 takie odmiany jak Gala, Fuji czy Idared. Wspominany wcze\u015bniej Golden Delicious, cho\u0107 nieco pod tym wzgl\u0119dem lepszy, r\u00f3wnie\u017c zdecydowanie przegrywa w zestawieniu ze starszymi odmianami \u2013 takimi jak chocia\u017cby og\u00f3lnopoj\u0119te Renety, czy wci\u0105\u017c pojawiaj\u0105ca si\u0119 sezonie Anton\u00f3wka.<\/p>\n

Polifenole a sprawa cydru<\/h1>\n

Jak mo\u017cna by\u0142o przypuszcza\u0107, wszystkie te rozwa\u017cania maj\u0105 drugie dno: polifenole, opr\u00f3cz tego \u017ce zdrowe, s\u0105 r\u00f3wnie\u017c cennym i poszukiwanym sk\u0142adnikiem cydr\u00f3w.<\/strong> I niestety, ze wzgl\u0119du na kierunek w jakim przebiega ewolucja odmian, sk\u0142adnik ten jest obecnie coraz bardziej deficytowy.<\/p>\n

Tak na prawd\u0119 z polifenolami znamy si\u0119 ju\u017c od dawna, tylko do tej pory m\u00f3wili\u015bmy na nie… taniny! 😊 Nie jest to do ko\u0144ca poprawne nazewnictwo, bo polifenole to ca\u0142a grupa zwi\u0105zk\u00f3w, a \u201eprawdziwe\u201d taniny \u2013 te odpowiedzialne za uczycie \u015bci\u0105gania w ustach czy gorzki posmak soku \u2013 to formalnie rzecz ujmuj\u0105c: procyjanidyny<\/strong>. Ta nie\u015bcis\u0142o\u015b\u0107 wzi\u0119\u0142a si\u0119 st\u0105d, \u017ce wiele publikacji dotycz\u0105cych cydru pochodzi z czas\u00f3w kiedy polifenole nie by\u0142y jeszcze dobrze poznane, a pocz\u0105tkowo termin taniny\/garbniki<\/strong> by\u0142 u\u017cywany do og\u00f3\u0142u tych zwi\u0105zk\u00f3w, odnosz\u0105c si\u0119 tym samym ich najbardziej charakterystycznej w\u0142a\u015bciwo\u015bci \u2013 i tak ju\u017c si\u0119 przyj\u0119\u0142o. Nowsze publikacje przewa\u017cnie unikaj\u0105 stosowania tego terminu i pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 \u201eca\u0142kowit\u0105 zawarto\u015bci\u0105 polifenoli\u201d, w razie potrzeby podaj\u0105c ile z tego jest procyjanidyn. Dzisiaj ju\u017c wiemy \u017ce \u201eprawdziwe taniny\u201d stanowi\u0105 \u015brednio i z grubsza po\u0142ow\u0119 zawartych w jab\u0142kach polifenoli, lepiej poznali\u015bmy te\u017c pozosta\u0142e zwi\u0105zki i wiemy \u017ce r\u00f3wnie\u017c one maj\u0105 istotny wp\u0142yw na cydr.<\/p>\n

Tak wi\u0119c, opr\u00f3cz wspomnianego \u015bci\u0105gaj\u0105cego\/gorzkiego posmaku<\/strong>, polifenole przyczyniaj\u0105 si\u0119 te\u017c do ciemnienia soku, dzi\u0119ki czemu nabiera g\u0142\u0119bokiej, bursztynowej barwy<\/strong> \u2013 ubogie w polifenole cydry maj\u0105 kolor bardziej zbli\u017cony do s\u0142omkowego. Mo\u017cna pewnie dyskutowa\u0107, czy jest to cecha korzystna czy nie \u2013 ja osobi\u015bcie wol\u0119 jak cydr jest intensywniej wybarwiony.<\/p>\n

S\u0105 r\u00f3wnie\u017c tak zwanymi \u201eprekursorami aromat\u00f3w\u201d<\/strong> \u2013 same w sobie nie wykazuj\u0105 bezpo\u015brednio takich w\u0142a\u015bciwo\u015bci, ale na ich bazie w trakcie fermentacji oraz p\u00f3\u017aniejszego dojrzewania powstaj\u0105 zwi\u0105zki dodatkowo wzbogacaj\u0105ce bukiet cydru. Bo tak jak ju\u017c kiedy\u015b wspomina\u0142em: wi\u0119kszo\u015b\u0107 obecnych w cydrze aromat\u00f3w nie pochodzi z oryginalnego soku (te ulatniaj\u0105 si\u0119 podczas fermentacji wraz z uciekaj\u0105cymi z nastawu b\u0105belkami), tylko powstaje w efekcie dzia\u0142ania dro\u017cd\u017cy oraz ewentualnie r\u00f3wnie\u017c innych mikroorganizm\u00f3w. Polifenole s\u0105 w tym procesie istotnym budulcem \u2013 i w szczeg\u00f3lno\u015bci to w\u0142a\u015bnie one stoj\u0105 za powstawaniem tych wszystkich ciekawych \u201esmaczk\u00f3w\u201d<\/strong>, b\u0119d\u0105cych efektem ubocznym fermentacji jab\u0142kowo-mlekowej<\/strong>, czy dzia\u0142ania dro\u017cd\u017cy Brettanomyces.<\/strong><\/p>\n

Niska zawarto\u015b\u0107 polifenoli jest prawdopodobnie powodem niezbyt spektakularnych efekt\u00f3w moich dotychczasowych eksperyment\u00f3w z FJM czy Brett. Fakt jest taki, \u017ce nie do\u015b\u0107 \u017ce u\u017cywam ubogich w polifenole deserowych jab\u0142ek, to na dodatek poddawa\u0142em je zwykle do\u015b\u0107 d\u0142ugiej maceracji<\/strong> \u2013 podczas gdy nieuchronnie zachodz\u0105ce podczas maceracji utlenianie prowadzi do znacznego zmniejszenia zawarto\u015bci polifenoli<\/strong>! Szczeg\u00f3lnie dotyczy to licz\u0105cej 1-2cm warstwy maj\u0105cej bezpo\u015bredni kontakt z powietrzem \u2013 chyba, \u017ce wzorem francuskich cydrownik\u00f3w zaczniemy t\u0119 pulp\u0119 miesza\u0107: wtedy utrata ca\u0142kowitej zawarto\u015bci polifenoli jest radykalna i w przeci\u0105gu kilku godzin mo\u017cna zmniejszy\u0107 ich zawarto\u015b\u0107 nawet kilkakrotnie! By\u0107 mo\u017ce jest to przydatne w przypadku odmian, kt\u00f3re zawieraj\u0105 polifenoli zbyt du\u017co, ale obracaj\u0105c si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w\u015br\u00f3d raczej ubogich w te zwi\u0105zki jab\u0142ek, do maceracji trzeba podchodzi\u0107 zdecydowanie bardziej ostro\u017cnie, lub w og\u00f3le z niej zrezygnowa\u0107! Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce nie by\u0142em tego do ko\u0144ca \u015bwiadomy…<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie, gdy ju\u017c wyci\u015bnie si\u0119 sok, proces utraty polifenoli zdecydowanie zwalnia. Wci\u0105\u017c jednak dochodzi do ich powolnego utleniania \u2013 a typowo praktykowan\u0105 metod\u0105 przeciwdzia\u0142ania temu procesowi jest dodanie do soku\/cydru dwutlenku siarki, kt\u00f3ry opr\u00f3cz ochrony przed infekcjami, ch\u0119tnie \u0142\u0105czy si\u0119 z cz\u0105steczkami tlenu, chroni\u0105c tym samym przed jego dzia\u0142aniem inne zwi\u0105zki. To mi\u0119dzy innymi w celu ochrony przed utlenianiem w trakcie dojrzewania, butelkowania i p\u00f3\u017aniejszego przechowywania, dodaje si\u0119 do m\u0142odego cydru zwyczajowe 50ppm SO2<\/sub>. Niewykluczone, \u017ce to w\u0142a\u015bnie niska ju\u017c na wst\u0119pie zawarto\u015b\u0107 polifenoli by\u0142a powodem, dla kt\u00f3rego nie zaobserwowa\u0142em \u017cadnych korzystnych r\u00f3\u017cnic, por\u00f3wnuj\u0105c swego czasu pr\u00f3bki dojrzewaj\u0105ce bez oraz z dodatkiem siarczyn\u00f3w \u2013 po prostu te cydry ju\u017c na wst\u0119pie nie mia\u0142y zbyt wiele do stracenia 😊<\/p>\n

Nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce powy\u017csze informacje jasno przemawiaj\u0105 za tym, \u017ce starsze odmiany s\u0105 lepsze nie tylko do jedzenia, ale r\u00f3wnie\u017c przewy\u017cszaj\u0105 dzisiejsze jab\u0142ka w kwestii przydatno\u015bci do robienia cydru! I stoj\u0105 za tym bynajmniej nie wzgl\u0119dy sentymentalne \u2013 jak to maj\u0105 w zwyczaju argumentowa\u0107 protagoni\u015bci nowoczesnych odmian \u2013 a konkretne fakty. Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce sam do tej pory dzieli\u0142em odmiany og\u00f3lnie na \u201ecydrowe\u201d i \u201enie-typowo-cydrowe\u201d. Teraz jest dla mnie jasne, \u017ce ta druga grupa jest zdecydowanie bardziej zr\u00f3\u017cnicowana! Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 by\u0142by to \u015bwietny materia\u0142 na now\u0105 seri\u0119 jedno-odmianowych eksperyment\u00f3w… szkoda tylko \u017ce w tym celu trzeba by sobie takie jab\u0142ka najpewniej samemu wyhodowa\u0107. Pozostaje mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce koniunktura si\u0119 zmieni i stare odmiany odzyskaj\u0105 w przysz\u0142o\u015bci sw\u00f3j udzia\u0142 na rynku.<\/p>\n

Fenomen cydrowych jab\u0142ek<\/h1>\n

W por\u00f3wnaniu z \u201enormalnymi\u201d odmianami, typowo cydrowe jab\u0142ka pod\u0105\u017cy\u0142y zupe\u0142nie inn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 ewolucji. Nie wiadomo dok\u0142adnie na jakim etapie oddzieli\u0142y si\u0119 od odmian przeznaczonych do bezpo\u015bredniej konsumpcji \u2013 faktem jest \u017ce s\u0105 obecnie jedyne w swoim rodzaju. Podczas gdy selekcja innych odmian k\u0142ad\u0142a nacisk na eliminacj\u0119 m.in. goryczki, czy na \u0142adny wygl\u0105d \u2013 w cydrowych odmianach wygl\u0105d nigdy nie mia\u0142 wi\u0119kszego znaczenia, za to obecno\u015b\u0107 tanicznych posmak\u00f3w, intensywny kolor, czy bogaty bukiet aromat\u00f3w, by\u0142y cechami wysoko po\u017c\u0105danymi! W efekcie, zawarto\u015b\u0107 polifenoli w tych jab\u0142kach<\/strong> jest \u015brednio kilkakrotnie razy wi\u0119ksza<\/strong> w por\u00f3wnaniu z dzisiejszymi deserowymi odmianami \u2013 za\u015b por\u00f3wnuj\u0105c przypadki brzegowe r\u00f3\u017cnice s\u0105 ponad dziesi\u0119ciokrotne. Inne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c proporcje pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi zwi\u0105zkami polifenoli: w cydrowych jab\u0142kach zdecydowanie dominuj\u0105 procyjanidyny, czyli \u201eprawdziwe taniny\u201d.<\/p>\n

Cydrowe odmiany nie zosta\u0142y „zrobione”. Tak samo jak inne starsze odmiany zosta\u0142y „znalezione” w postaci naturalnych siewek – g\u0142\u00f3wnie na terenach p\u00f3\u0142nocnej Francji i po\u0142udniowej Anglii, gdzie skupiali si\u0119 ludzie gustuj\u0105cy i specjalizuj\u0105cy si\u0119 w wytwarzaniu tego typu trunk\u00f3w.<\/p>\n

Dzisiejsze odmiany cydrowych jab\u0142ek datowane s\u0105 w du\u017cej mierze na po\u0142ow\u0119 XIXw. Przyk\u0142adowo tak wygl\u0105da geneza tych kilku odmian, kt\u00f3re sam do tej pory zasadzi\u0142em:<\/p>\n

Zainteresowanych innymi odmianami odsy\u0142am do materia\u0142\u00f3w<\/a>.<\/p>\n